Beşa 12
Kongreya 2’yemîn a YJWK û Hişmendiya Zayendî
Têkoşîna Şehîd Bêrîvan a ji sala 1984’an heta 1989’an û şehadeta wê ya di encama şerê li dijî dijmin de — ku mîna artêşeke yek-jinî şer kir — bandoreke kûr li ser gelê Kurd hişt.
Şehadeta Heval Bêrîvan di nav gel de nehîşt ku şikestin çêbibe; berovajî vê, hewldanên wê bandorek mîna tovan çêkir, deriyên serhildanên gel û beşdarbûna têkoşînê vekir. Şehadeta Heval Bêrîvan li Botanê serhildan da destpêkirin. Serhildana gel a ku li Cizîrê dest pê kir pêl bi pêl belav bû û rê li ber têkoşîneke nû vekir. Şehîd Bêrîvan bû katalîzatora serhildanê û rê li ber serhildanên mezin ên salên 1990’an vekir.
Zivirîna jinan ber bi şoreşê ve û pêşengiya wan a di asta fermandariya şer de, di encama hewldan û têkoşîna jinên qehreman ên mîna Bêrîvan de ji aliyê gel ve hate qebûlkirin û pêş ket. Berxwedana bênavber a keçên Kurd a li dijî dijmin di têkoşîna azadiyê de bandoreke bêhempa li ser civakê kir. Ji ber vê yekê, şehadeta Binevş Êgal a di 16’ê Çileya 1989’an de bû sembola têkoşîna me ya vejîna neteweyî; hem ji bo têkoşîna rizgariya jinan û hem jî ji bo têkoşîna rizgariya Kurdistanê xaleke werçerxê nîşan dide. Serhildanên ku bi şehadeta Binevş Êgal dest pê kirin, bi şehadeta 13 hevalan gihîştin asta lûtkeyê. Şehadeta Bêrîvan (Binevş Êgal) beşdariya jinan a di têkoşîna azadiya Kurdistanê de leztir kir.
Sala 1989’an bi taybetî ji bo jinên Kurd dönemeke bêhempa temsîl dike. Tovên xebat û berxwedana jinan li hemû waran — di tevgera gerîla de, li herêmên gundewarî, li bajaran û li Ewropayê — derketin holê. Dema ku jin li çiyayan di şerê gerîla de gihiştî dibûn û dipijiyan, hewldanên rêxistinkirina jinan li Ewropayê jî bi YJWK’ê (Tevgera Jinên Kurd) dest pê kirin. Di vê çarçoveyê de, Kongreya 2’yemîn a YJWK’ê (Yekîtiya Jinên Welatparêzên Kurdistanê) di 29-30’yê Nîsana 1989’an de li bajarê Koln ê Ewropayê bi beşdariya 40 delege û mêvanên ji 13 herêman hate lidarxistin. Kongreya YJWK’ê ji bo bîranîna Binevş Êgal — ku di Çileya 1989’an de şehîd bibû û bi xebatên xwe yên li Ewropayê beşdarîyên girîng di rêxistinkirina jinan de kiribû — hate lidarxistin. Di kongreyê de, 7 kes ji bo komîteya navendî hatin hilbijartin: 5 heval wekî endam û 2 heval jî wekî cîgir hatin diyar kirin. Xanê, xwişka Binevş Êgal a ku di komîteya kongreyê de bû, wê demê di asta xebatê de beşdarî rêxistinê bibû. Du kesên din, Hêlîn û Sakîne jî di komîteya kongreyê de cih girtin. Kongreya 2’yemîn a YJWK’ê du rojan dom kir û nameyeke ku ji zindana Amedê ji aliyê heval Sakine Cansız ve hatibû şandin di kongreyê de hate xwendin.
Di Kongreya 2’yemîn a YJWK’ê de, têgeha xwesertiyê hat nîqaşkirin; teqezî li ser pêwîstiya afirandina rêxistina xwe, beşdarbûna çalakiyan û dûrketina ji nêzîkatiyên dogmatîk hat kirin. YJWK xwe tenê bi xebatên jinan ve sînordar nake; ew ji bo piştgirîdayîna şerê gerîla yê li Kurdistanê, di nav welatparêzên ku li Ewropayê dijîn de kampanyayên alîkariyê dide destpêkirin. Di navbera salên 1986 û 1989’an de, tevgera PKK’ê li Rojavayê Kurdistanê berfirehtir dibe; her çend beşdarbûna giştî ya di têkoşînê de zêde dibe jî, beşdarbûna jinan bi taybetî bandoreke girîng li ser civakê dike. Dîcle Kobanî (1985), Rûken Afrîn, Reyhan, Rûşen, Sozdar Zinar û Şîlan Kobanî (ku di sala 1988’an de tevlî bûn) yekem şervanên jin bûn ku ji Rojava tevlî têkoşînê dibûn. Dîcle (Îno Hico Miho) li gundê Kor Elî yê Kobanî ji dayik bibû. Dîcle di nav avahiya feodal a Kobanî de zehmetiyên jinbûnê baş dizanibû. Her çend niyeta wê ya zewacê tunebû jî, malbat û eşîra wê ew bi zorê dabûn zewicandin. Çend meh piştî zewaca wê, ew û hevjînê wê di sala 1985’an de tevlî refên têkoşînê dibin. Beşdarbûna Dîcle di nav civakê de deng veda; ji ber ku ew yekem jina ku ji Rojava tevlî dibû bû. Ew di sala 1989’an de li Botanê şehîd bû.
Di sala 1989’an de, wêneyekî yekîneya xweser a di bin fermandariya Heval Ezîme de ku ji Ewropayê re hatibû şandin, bi serbilindî hate parastin û bi baldarî ji aliyê mirov û kadroyên welatparêz ên li Ewropayê ve hate hilgirtin. Ev wêneyê yekîneya gerîlaya jinan li mal, ofîs û komeleyan hate pêşandan. Her wiha wekî wêneyekî jinên ku di refên gerîla de di şer de bi çendayî û kalîteyî mezin bûne, ji Kongreya 2’yemîn a YJWK’ê re hat şandin. Yekîneya jinan a ku ji pêncî jinan pêk dihat û di bin fermandariya Heval Ezîme (Mihriban Saran) de bû, di nav tabûreke karma de li herêma Metîna-Hîrorê bi cih bibû.
Di Nav Gerîla de Pêşketina Serpêça Mecbûrî û Ji Holê Rabûna Wê
Di sala 1989’an de dema ku têkoşîna azadiyê di refên gerîla de bi lez mezin dibû, lixwekirina serpêçan wekî pêşveçûneke neyînî dikeve rojevê. Di destpêkê de, mêran bi berçavgirtina taybetmendî û hesasiyetên feodal ên civaka Kurd, daxwaz kirin ku hevalên jin serê xwe bipêçin. Dema ku diçûn gundan, ji gerîlayên jin dihat xwestin ku porê xwe binixûmînin. Bi berçavgirtina taybetmendî û kevneşopiyên olî yên civakê, gerîlayên jin di destpêkê de vê rewşê bi fêmkirin pêşwazî kirin û dema ku diçûn gundan serê xwe digirtin. Lê belê, ev serpoş paşê di nav tevgera gerîla de bû pratîkek muhafezekar û wekî qaîdeyek ji taybetmendiyên feodal ên mêran li ser jinan hate ferzkirin.
Di destpêkê de, ji ber hesasiyetên civakî por tenê dema ku diçûn gundan dihat nixumandin; bi demê re ew bû beşeke kevneperest a jiyana gerîla. Her çend ev pratîkek gelemperî bû jî, ew bi taybetî li herêmên Botan û Zagrosê berbiçav bû. Ev rewş heta sala 1992’an berdewam kir; heta ku şervanên jin li dijî lixwekirina kefiyeya mecbûrî serhildan kirin. Şervanên jin ku nekarîn mecbûriyeta nixumandina serê xwe qebûl bikin, li dijî van ferzkirinên paşverû û bêwate yên mêran helwest girtin, kefiyeyên xwe rakirin û careke din porê xwe negirtin. Ev berxwedana li hember nixumandina porê xwe bi kefiyeyê re bi lez belav bû û şervanên jin li hemû deveran lixwekirina mecbûrî ya kefiyeyê ji holê rakirin.
Di van salan de, di jinan de derbarê meşandina têkoşîna zayendî de asteke girîng a hişmendiyê tunebû; tevahiya têkoşîna wan li dora îdeala Kurdistaneke serbixwe û civakeke azad dizivirî. Bi taybetî, têkoşîna li dijî hişmendiya mêrê serdest û feodal hîn nebibû bername an jî nêzîkatiyek pênasekirî. Lê belê, tevî vê rastiyê jî, refleksa xwezayî ya jineke şoreşger bû sedema redkirina nêzîkatiyên kevneşopî û klasîk ên mêran. Ferzkirina çanda baviksalar a feodal a li ser mîlîtanên jin tenê bi mecbûriyeta lixwekirina kefiyeyê sînordar nemabû. Mînakî, daxwaza jinan a ji bo beşdarbûna di çalakiyan de û berxwedana mêran a li beramberî vê, ji bo şervanên jin qadeke têkoşînê afirand. Her çend hişmendiya meşandina têkoşîna zayendî ya li ser bingeha îdeolojiya rizgariya jinan di destpêkê de — dema ku jin hatin cem hev — hîn di nav jinan de pêş neketibû jî, wan nêzîkatiyên paşverû û kevneşopî yên mêran ku jinan wekî regezê/cinsê qels dibînin qebûl nekirin.
Bertek û redkirinên wan ne bi rêya yekîtî û teoriya îdeolojîk pêş ketin, lê tenê bi rêya reflekseke hundirîn a ku ji girêdana jinan a bi jiyanê re û lêgerîna wan a azadiyê derdiket holê, pêş ketin. Ji ber vê yekê, çanda baviksalar wekî nêzîkatiyeke zihniyeta mêr, xwe di nav refên gerîla de jî nîşan dide; jinan wekî regezê qels dibîne, hewcedarê parastinê dibîne û wan wekî meseleyeke rûmetê dihesibîne. Li dijî van nêzîkatiyan, reflekseke xwezayî ji aliyê jinan ve pêş dikeve. Ew hemû karên ku mêr dikin dikin û barên giran jî radikin da ku îspat bikin ku ew ne regezê qels in. Ew hêza xwe ya laşî digihînin sînorên xwe da ku beşdarî çalakiyan bibin û di her aliyê jiyanê de fedakariyên mezin dikin; bi zehmetiyên ji mirinê mezintir re rû bi rû dimînin da ku jêhatîbûna xwe îspat bikin û nîşan bidin ku jin dikarin bi bandor şer bikin. Bi vî rengî, çarçoveya çareserkirina rizgariya jinan di destpêkê de bi giranî li ser civak û şoreşa Kurd disekine. Jinên ku ji malê derdikevin da ku beşdarî têkoşîna azadiyê bibin, di nav civaka Kurd de ji bo pirsgirêkên dijwar ên azadiyê li çareseriyan digerin û di pêşveçûna şoreşê de roleke girîng dilîzin.
Rastiya ku jinan heta dawiya salên 1990’an beşdariya xwe li ser daxwazên rizgariya neteweyî ava kirin nîşan dide ku hişmendiya civakî ya rizgariya jinan hîn pêş neketibû. Li gel van hemûyan, di qonaxên paşîn ên têkoşînê de eşkere dibe ku beşdarbûna her jinekê ya ji bo têkoşîna li dijî serdestiya mêran, çanda baviksalar, tepeserkirina jinan û hilweşandina nasnameya jinan helwestek, berxwedanek û biryardariyek e.
Berdewam dike…